S Y N A G O G A
W południowej stronie rynku stoi niszczejąca murowana synagoga z roku 1910. Zburzona w czasie działań wojennych w czerwcu roku 1915 została odbudowana w roku 1927, głównie dzięki finansowej pomocy Eliahu Gottfrieda i innych amerykańskich Żydów, emigrantów z Wielkich Oczu, co upamiętnia znajdująca się w synagodze po dziś dzień tablica dziękczynna z czarnego marmuru z napisem w języku hebrajskim. Zabytkową wartość budowli podnosi fakt, że odbudowa synagogi została zrealizowana na podstawie projektu z roku 1917, sporządzonego przez słynnego polskiego architekta owych czasów, Jana Sasa Zubrzyckiego.
|
|
Fot.: Tomasz Wiśniewski (marzec 1997)
|
|
Projekt z 1917 Fasada bóżnicy (elewacja zachodnia) Widok współczesny |
|
Przez dziesiątki lat po zakończeniu II wojny światowej ten dom modlitwy był wykorzystywany przez miejscową spółdzielnię jako magazyn, co z jednej strony doprowadziło do całkowitego zniszczenia wnętrza świątyni, ale z drugiej pozwoliło zachować jej bryłę, dzięki przeprowadzanym co jakiś czas doraźnym remontom.
Obecnie rozważany jest projekt renowacji synagogi. List intencyjny z marca 2001, sporządzony pod auspicjami lubaczowskiego koła Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, informuje o tym następująco:
„Opuszczony budynek wymaga przeprowadzenia pilnego remontu, szczególnie w części dachowej. TonZ, które przyczyniło się do wpisania obiektu do rejestru zabytków w 1998 r., proponuje w br. doprowadzić do wyjaśnienia sytuacji prawnej i majątkowej zabytku (przejęcie przez gminę) oraz wskazanie na konkretny cel, któremu miałby służyć po remoncie (funkcje kulturalne). Wyjaśnienie tej kwestii pozwoliłoby na rozpoczęcie starań o pozyskanie funduszy na remont obiektu, a wobec posiadanej już ekspertyzy fundamentów i murów (Urząd Gminy w Wielkich Oczach) – na generalny remont dachu (ewentualnie z wymianą więźby i stropu). Należałoby również odpowiednio oznakować budynek (obiekt chroniony prawem) oraz uczulić lokalną społeczność przed dokonywaniem dewastacji (udział samorządowców, parafii, szkół, w skrajnych przypadkach angażowanie Policji Państwowej).”
|
Widok z boku (elewacja
północna) Fot.: Tomasz
Wiśniewski (marzec 1997) |
|
W listopadzie roku 2000
została sporządzona profesjonalna dokumentacja
konserwatorska obiektu,
której częścią jest zamieszczony poniżej rzut z góry.
|
|
Plan synagogi
(rzut z góry) |
